Świat mikroorganizmów
„My, ludzie, stoimy na krawędzi dwóch nieskończoności: jednej ciągnącej się w górę, ku gwiazdom i poza nie; drugiej – idącej w małość, w świat kropli wody, poprzez drobne żyjątka, bakterie, wirusy, aż do atomu, do jego jądra i dalej… dalej… dalej… do osobliwych i nie zbadanych jeszcze światów”.
T. Unkiewicz, Podróże mikrokosmiczne prof. Rembowskiego, Warszawa 1962.
„Jesteśmy tym, co jemy. Powiem więcej: jesteśmy tym, co one [bakterie] jedzą.”
A.Collen Cicha władza mikrobów, przełożył Roman Palewicz, wyd. Bukowy Las 2017.
Mikroorganizmy stanowią 80% wagi wszystkich stworzeń na całej kuli ziemskiej. Każde stworzenie: roślina, zwierzę i człowiek jest planetą zanurzoną w oceanie mikroorganizmów.
Mikroorganizmy to bakterie, pierwotniaki, grzyby, glony. Zamieszkują wszystkie środowiska na naszej planecie, a w niektórych są ich jedynymi rezydentami. Panują na Ziemi od ponad 3,5 miliarda lat. Ich różnorodność jest tak ogromna, że do tej pory zidentyfikowano mniej niż 0,2% szczepów.
Mikroorganizmy potrafią przetrwać prawie w każdych warunkach. Występują w biosferze nawet na wysokości 32 km, na 11 km w głębi ziemi, tysiące metrów pod powierzchnią lądolodu, ponad 3,5 km pod powierzchnią Oceanu Atlantyckiego. Potrafią przetrwać bez obecności tlenu i z jego nadmiarem, bez udziału światła, w skrajnych temperaturach – nawet powyżej 100ºC, w warunkach wysokiego ciśnienia, niskiego i bardzo wysokiego pH, a nawet w obecności promieniowania radioaktywnego. Potrafią wytworzyć takie formy przetrwalnikowe, które przeżyją stulecia.
Są w powietrzu, w wodzie, w glebie, są na naszej skórze, a nawet w nas, w naszych organizmach. Potrafią decydować o naszym zdrowiu i chorobie, o tym czy jabłko gnije czy zsycha, czy malina pleśnieje, a kapusta fermentuje.
W latach 80 ubiegłego stulecia prof. Teruo Higa zauważył, że w każdym zdrowym, zrównoważonym środowisku występuje ciągła interakcja pomiędzy mikroorganizmami, które podzielił na trzy grupy:
- regeneratywne, czyli pożyteczne – stanowią ok. 5%. Odpowiadają za pełny rozkład materii organicznej, odtwarzają witalność i sprzyjają wysoko uorganizowanym formom życia. Przyjemny zapach może wskazywać na ich dominację w danym środowisku;
- degeneratywne, po prostu patogenne – również stanowią ok. 5% wszystkich mikroorganizmów. Wywołują niepełny rozkład materii organicznej, odpowiadają za procesy gnilne. Odczuwalnym efektem ich dominacji jest charakterystyczny, nieprzyjemny zapach;
- fakultatywne, czyli mikroorganiczni oportuniści. Jest ich aż 90%. W zależności od uwarunkowań środowiska potrafią dostosowywać się swoim metabolizmem zarówno do mikroorganizmów pożytecznych jak i patogenów. Wchodzą w koalicję z grupą dominującą.
Takie niezwykłe cechy mikroorganizmów rozstrzygają o kondycji i stanie ekosystemów – gleby, wody, ale też np. naszych jelit. Istotną konsekwencją tych mechanizmów jest to, że raz ustanowione działają samoistnie, tworząc nieskończoną i nieustanną grę przeciwieństw odnawiających życie na Ziemi.
Skrótowy licznik mikroorganizmów
W jelicie grubym występuje około 4 000 gatunków różnych mikroorganizmów! U przeciętnego dorosłego człowieka to 1 do 2 kg masy drobnoustrojów
